Sperzieboon
Algemeen
- Latijnse naam: Phaseolus vulgaris.
- Ook wel slaboon of princessenboon.
- Vlinderbloemige, dus een stikstofbinder.
- Liefst humusrijkegrond
- Nooit bemesten, al helemaal niet met verse mest!
Teelt
Stam en stok
Stambonen zijn variëteiten die geen ondersteuning nodig hebben en struikjes vormen, stokbonen zijn de klimmers. Deze laatste hebben ondersteuning nodig in de vorm van staken.
Voorzie steeds struikvormen deze geven veel vroeger peultjes, maar minder productie. Weetje: 1 pakje zaad van staakbonen 70 gr. Geeft al snel 20 kilo boontjes. Voor struikbonen is dit echter maar de helft! [1]
Zaaien
- Vanaf half april tot half mei onder glas voorzaaien [1]
- Vanaf half mei tot maximaal begin juli in de volle grond [1]
- Voorgezaaide loten na half mei uitplanten als ze minimaal 4 blaadjes hebben
- Plant zaailingen op een afstand van 30 centimete
- Zaai op een diepte van maximaal 4cm. [1]
- Bescherm tegen vogels bij zaaien in de volle grond
Vooraleer we in volle grond beginnen zaaien hebben we de nodige opstellingen nodig, tenzij we kiezen voor de struikvormen natuurlijk. Voor de klimsoorten maken we best gebruik van staken (zie foto’s). Staken kunnen bestaan uit lange stokken hout of bamboe (van degelijke kwaliteit), of van een ijzeren pijp met een fietswiel voorzien van de nodige koorden waarop de bonen kunnen groeien en hechten. Staken kunnen makkelijk tot 3 meter lang zijn, al naargelang de gekozen soort. Maak hiervoor een bedding van 1 meter breed en zet de stokken verdeeld aan beide zijden schuin in de grond, verbind bovenaan met dwarsligger. Je kan met stevig koord de staken bovenaan extra vastsnoeren als je wil. Let op : Staken zijn erg onderhevig aan windstoten daar zij veel wind vangen. Omvallen vermijden door extra koorden te spannen. Eens de staken gezet zijn, kunnen we starten met zaaien. Zaai steeds in een halve cirkel aan de binnenkant van de staak, dit doen we speciaal voor de plant goed te laten hechten.(Bij het groeien komt de plant automatisch de staak tegen). Zelf zaai ik een 10 tal zaden verdeeld per halve cirkel. [1]
Oogsten
- Van midden juni tot begin oktober
Alle snijbonen, slabonen en pronkbonen pluk je jong en mals. In de zomer moet er zeker 2 keer per week geplukt worden. Regelmatig plukken zorgt voor een langere en rijkere oogst. Geoogste bonen eet je dezelfde dag, maar je kunt ze ook een paar dagen op een koele plaats bewaren (de koelkast is daarvoor eigenlijk net iets te koud). [2]
Zaadoogst
Zaden: meestal kan zaad gewonnen worden van eigen planten. Laat hiervoor de laatste peulen afharden, en verwijder na verharding van de peul de zaden voor volgend jaar. Let wel op bij aanplant van verscheidene soorten, hier kan kruisbestuiving voorkomen. De planten op zich zijn zelfbestuivend. Tip: ontsmet zaad steeds van eigen winning door een warmtebad te geven! Leg hiervoor de zaden enkele uren in water 30°C, en dompel ze na spoeling in een bad van 50°C gedurende een tiental minuten! Warmere baden geven schade aan de kiem, dus opgelet. Gebruik geen gerimpeld, gevlekt of beschimmeld zaad. De kiemkracht is maximaal 2 jaar. [1]
Bonen zijn éénjarig en in principe zelfbestuivend, maar kruisbestuiving kan wel voorkomen, vooral als er meerdere rassen te dicht bij elkaar staan. Het is vrij gemakkelijk zelf zaad te winnen: laat een aantal peulen van een soort, die je goed gescheiden houdt van andere soorten, volledig dor, droog en bruin worden (zoals bij de oogst van bruine bonen) en oogst dan de peulen, laat ze nadrogen en haal dan de boontjes uit de peulen: vries ze 2-3 dagen in. Daarna nog een paar dagen laten drogen, en dan droog, koel en donker bewaren tot het volgende jaar. De zaden zijn dan nog minimaal 3 jaar kiemkrachtig. De bonenkever maakt heel kleine gaatjes in boontjes om daar hun eitjes in te leggen. Om te zorgen dat deze eitjes zich niet kunnen gaan ontwikkelen tot larven die van binnenuit je droogbonen volledig opvreten, vries je droogbonen en dus ook bonen voor de zaadteelt 2 tot 3 dagen in, gewoon in de vriezer. Vreemd ook dat zo’n warmtebehoeftige groente, de eerst nachtvorst vloert haar, zaden heeft die gemakkelijk de 3 dagen in de vriezer bij -20 graden overleven en dan ook nog kiemkrachtig blijven, maar het is echt zo. Laat droogbonen en bonen voor zaadteelt na de vriesperiode een paar dagen gespreid nadrogen. Bewaar ze daarna op een droge, koele, donkere plaats. [2]
Na de oogst
Typisch voor de vlinderbloemenfamilie is zijn de knobbeltjes aan de wortels, hierin slaat de boon stikstof op. Als je dus bonenplanten van je land af wilt halen na de laatste oogst, is het handig de wortels te laten zitten zodat de stikstof die is opgeslagen in die knobbeltjes beschikbaar komt aan de opvolgende teelt. Zelf knippen we de stam van de plant direct boven de grond af en planten we tussen de rijen bonenwortels (die je niet meer ziet) bijvoorbeeld sla of andijvie als nazomerteelt. Beiden kunnen wel wat stikstof gebruiken en zo komt die beschikbaar aan de nieuwe teelt. Als we de wortels echter niet voor een nateelt kunnen gebruiken en de planten liever gewoon in geheel weggooien, dan doen we uiteraard de hele planten met wortels op de composthoop – daar is ze ook altijd erg nuttig. [2]