Oca
Algemeen
De oca (Oxalis tuberosa) is een plant uit de klaverzuringfamilie (Oxalidaceae). Het is een overblijvende, bossige, tot 30 cm hoge, kruidachtige plant. De plant produceert zes tot acht knollen met een witte, gele of rossige kleur. Het oppervlak van de knollen is onregelmatig gevormd. De oca is meer dan zesduizend jaar geleden gedomesticeerd in de Andes in Ecuador en Peru. De plant groeit op hoogtes tot 4000 m. De oca wordt geteeld in de bergen van Midden- en Zuid-Amerika en in Nieuw-Zeeland. [1]
Oca (Oxalis tuberosa) is een knolgewas uit de Andes dat door zaadhandelaren wordt aangeboden in de hoop dat de een of andere klant in de buidel tast om dat 'nieuwe' plantje uit te proberen. Oca is eigenlijk niet geschikt voor ons klimaat. De plantjes groeien prima, maar de knolvorming begint pas als bij ons de winter invalt. Te laat dus. Alleen als we het groeiseizoen weten te verlengen met een kas of tunnel valt er wat te oogsten. Hetzelfde geld voor Ullucu of papa lisi, gemarmerde aardappeltjes uit hetzelfde gebied. Het is niet onmogelijk dat er in de toekomst nog cultivars ontwikkeld worden die minder daglengtegevoelig zijn, en dus eerder beginnen met de knolvorming. Zover is het echter nog niet. Een Nederlandse naam voor oca is klaverzuringknol. Oca is ooit in nederland geintroduceerd als vervanger van de aardappel (1830), maar het is hier nooit aangeslagen. In Nieuw-Zeeland is de introductie wel gelukt. [2]
Fully Hardy. Can withstand temperatures down to -15°C [3]
Logboek
- 29 januari 2014 - Knolletjes geruild en in scherp zand opgepot in de kelder.
- 4 maart 2014 - Oca in de kelder liep al uit, deze in potten (binnen) gezet.
- 7 mei 2014 - 3 ocaplanten uitgeplant in de permatuin
- 14 mei 2014 - Nog 3 ocaplanten uitgeplant in de permatuin
- Eind feb 2015 - Bij het inventariseren van de oca voor Reclaim the Seeds, bleek dat er één (rood) knolletje al aan het wortelen was. Deze heb ik vast in een potje gezet. De rest mag nog even wachten.
Teelt
Oca wordt vermeerderd door middel van de knollen. Ook hele kleine knolletjes zijn bruikbaar en leveren uiteindelijk grote planten op. De plant laat zich ook gemakkelijk stekken. Zelf overgehouden knollen beginnen in april/mei (afhankelijk van de bewaartermperatuur) weer uit te lopen. Pot ze op in gewone potgrond en zet ze in de volle grond of in de koude bak als het flinke plantjes zijn geworden. [2]
- knolletjes binnen opkweken in potten in maart/april [1]
- van midden mei tot midden juni de binnen gekweekte plantjes buiten planten [1]
Oogst
- Oogsten van eind oktober tot midden november. Oogsten na het afsterven van de bladeren. Pas productief vanaf dagen korter dan 10-11u. Een viertal dagen laten narijpen in de zon (bv. op vensterbank) voor een zoete, bloemerige smaak. Droog en koel bewaren. [1]
- Oogsten in nov/dec [4]
De knollen worden pas gevormd bij het korter worden van de dagen. Oogst ze net voor de eerste nachtvorst en bewaar ze vorstvrij in vochtig zand. [1]
Vermeerderen
Oca is in Nederland winterhard. Zowel na de winter van 2009 als na die van 2010 kwamen bij mij spontaan nog plantjes op vanuit achtergebleven knollen (onbeschermd). Medio mei komen ze boven de grond. Voor de vermeerdering is het echter gemakkelijker en veiliger om knollen te oogsten en droog en koel te bewaren. Naast de grote knollen vormt oca veel kleine knolletjes die ideaal zijn om te bewaren als pootknolletjes voor het volgend jaar. Ik heb ze zelf bewaard in gedroogde potgrond in de garage en dat ging prima. [2]
Bewaar knollen voor het komend jaar in zand of turf in de kelder [4]
Keuken
Oca knollen bevatten oxaalzuur. Mensen die allergisch zijn voor rabarber kunnen oca beter vermijden. In Zuid-amerika worden ze enkele dagen in de zon gelegd waardoor dat zuur verdwijnt en glucose wordt gevormd, waardoor de smaak zoeter wordt. Ook door koken verdwijnt oxaalzuur, het kookvocht moet dan afgegoten worden. Oca kan gekookt en gebakken worden. In Zuid-Amerika wordt het in stampotten en soepen gebruikt. Het blad is ook eetbaar (gekookt). [2]
De knollen hebben een zoetige smaak, maar afhankelijk van het gehalte aan oxaalzuur een licht zure smaak. De zure smaak kan verdwijnen door de knollen meerdere dagen in de zon te leggen, waardoor het oxaalzuur wordt omgezet. Je kan het oxaalzuur er ook uitkoken in ruim water. De knollen worden gekookt, gebakken, gefrituurd, zoetzuur ingelegd of rauw met suiker gegeten. De bladeren en de jonge stengels kunnen worden gekookt of rauw aan salades worden toegevoegd. [1]