Ui
Algemeen
De naam ui (Allium cepa) (ook wel ajuin of juin genoemd in Zuid-Nederland en Vlaanderen, en siepel in Noord-Nederland) wordt meestal gebruikt voor Allium cepa, ook de tuinui genoemd. Het is een plant uit de lookfamilie (Alliaceae). [1]
Eigenlijk is een ui tweejarig: in het eerste jaar wordt de eetbare bol gemaakt, in het tweede verschijnt de bloemstengel en sterft ze af. De bol bestaat eigenlijk uit een aantal verdikte bladeren waarin reservevoedsel ligt opgeslagen, de buitenste dikke “bladeren” beschermen de kern tegen weersinvloeden. Behalve de ui zelf kun je ook het blad eten, het smaakt fris en ui-achtig. [2]
Logboek
- 17 februari 2014 - Rijnsburger ui voorgezaaid onder koud glas. Redelijk oud zaad, dus nog een extra batch kan geen kwaad!
- 20 februari 2014 - Een extra batch voorgezaaid. Rijnsburger en Noordhollandse bloedrode onder koud glas op het dak
- 10 maart 2014 - Twee soorten rode plantuien gepoot
- 23 maart 2014 - Rijnsburger 5 zaailingen uitgepoot. (10-15cm afstand). Waren nog erg teer.
- 25 maart 2014 - Met Rijnsburger 5 en rode zaaiuien de lege uienrijen in het wortel/ui veld ingezaaid.
- 30 maart 2014 - Oud zaad opgezaaid in de uienrijen. Rijnsburger en een beetje in de rij NH bloedrode. Achteraan bij de fruitboompjes jhet laatste beetje bosuizaad opgemaakt.
- 13 april 2014 - Veld 2 gespit en droe rijen Stuttgarter uien geplant. (ruimte vrijgelaten voor winterwortel). Zes lange rijen in de lengte van het perceel op 12, 37, 62, 87, 112 en 137cm. Normaliter moeten winterpeen en ui op 30cm, maar ze wortelen verschillend, dus dit is prima op 25cm. Iedere 10cm een ui. Veld 12 gespit en Stuttgarter uien & rode plantui in de grond gezet (ruimte overgelaten voor bieten). Vijf rijen op 15, 45, 75, 105 en 135 cm. Hier 5 ipv 6 rijen omdat ik ui en biet niet dichter dan de standaard (30cm) op elkaar kan zetten. Zelfde oppervlakkige worteling. Twee rijen ui. Anderhalf rood en een halve Stuttgarter. Verder is Mariska bezig geweest met de bijenstal. Morgen aardappelvelden!
- 18/19 okt 2014 - Winteruien gepoot in twee wisselveldjes. Kilozak gekocht, nog 2/3 over. Gepoot in veld 11 (stonden bonen) en veld twaalf (Was ui/biet, de biet staat nog. De uien ertussenin gepoot.)
- Eind okt 2014 - Helft van permaveld E vrijgemaakt van onkruid en daar de laatste winterui (plus een paar opgegraven inzaaiuitjes) ingepoot.
- Midden feb 2015 - Rode lenteui gezaaid op 3 dwarse rijen (15cm) aan het begin van permaveld A.
- Eind feb 2015 - 54 rode plantuien 'Carmen' (van de Welkoop) gepoot in permaveld A. Er is nog ruimte voor een half dozijn andere uien als die er zijn. (Afwisselende dwarse rijen al wel gemarkeerd op 25cm voor zaaiui, wortel en biet. Zie tuinplan).
Rassen en soorten
Bosui
Een vroeg uitje dat je jong en vers eet, ook het blad is erg lekker. Het blad is ook steviger en de uitjes zijn extra pittig van smaak. Je kunt ze voorzaaien maar deze soort zaaien wij zelf graag ter plaatse, in rijen. Zaaien midden maart t/m eind mei. Oogst ein juni - midden september. [2]
Bosui kan het beste in de volle grond gezaaid worden vanaf halverwege maart tot eind mei. Vervolgens kan er eind juni tot halverwege september geoogst worden. Bosui kan geoogst worden wanneer de steeltjes potlood dik zijn. [3]
Teelt
Bij de teelt van uien in Nederland en Vlaanderen zijn de volgende teeltwijzen te onderscheiden: zaaiuien, winteruien, picklers, eerstejaars plantuien, tweedejaars plantuien en zilveruien. De teelt van zaaiuien gebeurt op akkerbouwbedrijven en vindt voornamelijk plaats in Noord-Groningen, Noord-Friesland, Zeeland, Flevoland, Zuid-Holland en Noord-Holland. Ze worden vanaf de tweede helft van maart tot de eerste helft van april gezaaid. De oogst vindt afhankelijk van het ras plaats in augustus of september. De laat geoogste uien worden meestal bewaard. De buitenste rok droogt in tot een droge, strogele huid, die de bol tijdens de bewaring beschermt. Op beperkte schaal worden er ook rode uien geteeld. De teelt van winteruien is van geringe betekenis. Hiervoor worden vroegrijpe Japanse rassen gebruikt. Vroeger werd hiervoor de Zwijndrechtse pootui gebruikt, maar de Japanse rassen zijn drie tot vijf weken eerder oogstbaar. De uitzaai is omstreeks 25 augustus en de oogst begint in de tweede helft van juni. De teelt van picklers komt overeen met die van zaaiuien, maar er wordt door dikker zaaien (30–35 kg/ha) een kleinere ui (28–35 mm doorsnede) geoogst. Picklers worden overwegend voor de conservenindustrie geteeld. Eerstejaars plantuien zijn kleine uitjes van 8–21 mm doorsnede, die na bewaring gedurende winter in het daarop volgende jaar worden uitgeplant voor de teelt van plantuien. Plantuien of tweedejaarsuien worden geteeld uit eerstejaarsplantuien en in februari of maart uitgeplant. Geoogst wordt vanaf begin juli tot half augustus. Zowel de teelt als de verwerking van zilveruien tot tafelzuren vindt plaats door gespecialiseerde bedrijven. Zilveruien zijn witte uien in tegenstelling tot de andere uien die geel zijn. [1]
Als je uien in je eigen tuin wil telen, zorg je ook best voor een goed bemeste ondergrond. Gebruik geen stalmest, want deze trekt de uienvlieg aan. Geef liever de voorkeur aan gedroogde organische mest of kunstmest. Ideaal is het als je organische mest onderspit voor het groeiseizoen en kunstmest gebruikt als bijbemesting tijdens de teelt zelf. [4]
Zaaiuien telen
In vergelijking met plantuien kan je zaaiuien later oogsten en langer bewaren. Vanaf het ogenblik dat de weersomstandigheden het toelaten kan je uien zaaien: ergens tussen eind februari en begin april. Hoe later je zaait, hoe beter het zaad opkomt. Zaai de zaaiuien in rijen met een onderlinge afstand van 25 cemtimer. Laat 5 tot 7 centimeter tussen elk zaadje, zodat de plant voldoende ruimte heeft om uit te groeien zonder dat je moet uitdunnen. Houd een diepte aan van maximum 2 centimeter. Houd de ondergrond gedurende de volgende maanden onkruidvrij. Oogst de zaaiuien in augustus en september. Laat de bollen 1 tot 2 weken drogen op het zaaibed, althans als het niet te vochtig is. Anders moet je ze op een droge en winderige locatie laten drogen.[4]
Zaaiuien bewaren
Wil je zaaiuien bewaren, dan wacht je best met de oogst tot het loof grotendeels plat is gaan liggen. Je kan de uien dan veel beter drogen dan wanneer het loof nog groen is. Zorg voor een koele vorstvrije ruimte en je kan de uien bewaren tot maart of april. Wacht echter niet te lang met oogsten. Als je na september nog zaaiuien oogst, beschadig je veel bruine vliezen. De kans op rotten neemt dan sterk toe. Sowieso doe je er goed aan om de zaaiuien tijdens het bewaren geregeld te controleren, want elke beschadiging kan rot veroorzaken en 1 rotte ui besmet al snel een andere.[4]
Je kunt ze ter plaatse zaaien maar zelf zaai ik ze altijd voor, in de koude kas, eind januari al. Op een stukje grond dat ik goed los gemaakt heb. De kiemduur is vrij lang, zo’n 3-4 weken, afhankelijk ook van de temperatuur. Uiteraard kun je dit ook buiten doen, de kiemduur is dan nog wat langer. Zelf wel eens gedaan en toen een perspexplaatje op de grond waar de uien waren gezaaid gelegd; je beschermt de zaden zo tegen overvloedige regen, sneeuw of hagel (je moet natuurlijk wel zelf water geven!!) en je creëert wat meer warmte onder het plaatje. Zodra de eerste uitjes kiemen het plaatje weghalen zodat de uitjes ruimte krijgen om te groeien. Bij het voorzaaien in de kas planten we zo rond maart dan de ongeveer 10-15 centimeter grote sprietjes uit, op zo’n 10-15 centimeter (afhankelijk van de soort). In zaai-uien heb je uiteraard een veel grotere keus aan rassen: strogele rassen als Noord-Hollandse, Rijnsburger, etc. Deze zijn vaak het best bewaarbaar. [2]
Als het loof van de ui omvalt en verdroogt (je ziet het begin daarvan op de foto rechts) noemen we dat “de uien gaan strijken”. Je kunt ze dan een beetje helpen door ze allemaal dezelfde kant op te duwen. Je zult zien dat de uien dan heel gemakkelijk een knik maken, net boven de bol. Laat de uien zo een week of 2 liggen (afsterven). En dan is het tijd om te oogsten. Meestal is dat hier: bij het planten begin maart – valt de oogst begin juli. Controleer de oogst (die erg makkelijk gaat, je trekt ze heel gemakkelijk aan het loof uit de grond): als er zachte uien of uien met bijvoorbeeld schimmel tussen zitten die gelijk weggooien. De rest spreid je uit op een warme en goed geventileerde plaats (als het niet gaat regenen de eerstvolgende dagen kun je ze dus gewoon op je land laten liggen zoals op de foto links, maar dat was maar tijdelijk, voor een dag). Leg ze liever op iets waar lucht onder komt (bijvoorbeeld op kratjes die je ondersteboven legt, op fop een stuk gaas, dat droogt beter). Zelf vinden we het prettiger om een aantal uien bij elkaar te binden aan het loof en de bosjes dan onder een afdakje te hangen (we hebben een “houthok” = ideaal). Maar je kunt ze ook bijvoorbeeld op een kistje leggen……als ze maar goed kunnen drogen.Uien liggen te drogen Afhankelijk van plaats en weer zijn de uien na 3-4 weken mooi droog. Zelf maken we ze dan “bewaarklaar”: het overtollig verdroogd lof wrijven we eraf, de worteltjes knippen we eraf en het verdorde blad knippen we eraf (niet te dicht bij de ui zelf!). Daarna gaan ze hier in een kist (we controleren nog een paar keer of alles goed blijft – een geschimmelde rottende ui kan andere uien aansteken). [2]
Vermeerderen
Alle uien van de Allium cepa kunnen met elkaar kruisen en uien kruisen ook met sjalotten (die echter zelden of nooit bloeien) en soms ook met de stengelui. Zorg dus er dus voor dat je geen zaden teelt van meerdere rassen of sjalot of stengelui. Of misschien juist wel. Kies bij de oogst een paar uien uit die gezond en groot zijn en bewaar die droog, donker en koel. In maart plant je ze op 30 centimeter weer uit zodat ze weer tot leven komen. Ze bloeit dan in de vroege zomer, en vanaf ongeveer augustus worden de blootliggen zaden zwart en zijn ze klaar om te oogsten. Snijd dan de schermen af en leg ze een paar dagen te drogen. Oogst en schoon de zaden. Bedenk dat je de zaden koel en droog bewaart, en zelfs dan nog is uienzaad slechts 1 jaar te bewaren (heel soms nog voor een deel na 2 jaar). [2]
Het zaad is minder dan 3 jaar houdbaar [5]
Samenvattend
Plantuien
- Planten van midden februari t/m eind april.
- Oogsten van eind juni t/m begin augustus.
Algemeen
- Voorzaaien in februari in een koude kas.
- (Zaaien van begin maart tot midden april in de volle grond. Na circa 6 weken iets uitdunnen).
- Eind maart - begin april uitplanten van je gezaaide uien op zo’n 10-15 centimeter
- Oogsten augustus/september wanneer de bladeren geel kleuren en omvallen. Dit doe je best op een droge dag. Til ze met een spitvork voorzichtig uit de grond. Na de oogst laten drogen!
Bosui
- Bosui kan het beste in de volle grond gezaaid worden vanaf halverwege maart tot eind mei. [2][3]
- Bosui oogsten eind juni tot halverwege september geoogst worden. [2][3]
Zaadteelt
- In maart een paar grote uien uitplanten voor de zaadoogst op 30cm.
- In augustus zaad oogsten