Aardamandel
Algemeen
De knolcyperus (Cyperus esculentus), ook wel aardamandel genoemd, is een vaste plant die behoort tot de cypergrassenfamilie (Cyperaceae). De plant wordt beschouwd als een hardnekkig onkruid in de teelt van aardappels en maïs en de gladiolenteelt. De knolcyperus vermeerdert zichzelf hoofdzakelijk vegetatief. De plant komt voor in Eurazië en komt oorspronkelijk uit de warmere gebieden. De knolletjes werden al geteeld in de Nijlvallei door de Oude Egyptenaren. De Arabieren brachten de knolcyperus in de achtste eeuw mee naar Spanje, van waaruit het zich verder over Europa verspreidde. Vanaf 1970 is de knolcyperus waarschijnlijk meegekomen met gladiolenknollen. Sinds 1984 is er in Nederland een bestrijdingsprogramma. De plant wordt 30-80 cm hoog en heeft lange slanke wortelstokken en ongeveer 1 cm grote knolletjes. De stengel is scherp driekantig. De langwerpige bladeren zijn 0,4-1 cm breed. De knolcyperus bloeit in Nederland van juli tot oktober. De kafjes zijn strokleurig tot geelbruin. Er wordt weinig of helemaal geen zaad gevormd. [1]
De aardamandel is de enige plant uit de familie van van de papyrus die een voedingswaarde heeft dankzij de vele kleine knollen die hij produceert. Oorspronkelijk mediterraan, maar kan prima bij ons worden gekweekt. [2]
Teelt en oogst
Omdat de knolcyperus door haar zuidelijke afkomst nogal vorstgevoelig is, wordt ze pas uitgeplant na de ijsheiligen, vanaf half mei, als de bodem een temperatuur heeft van ca. 8-10° C. In de meer zuidelijke gebieden kan de plant al eerder worden geplant. De knolcyperus heeft een lichte bodem, zoals bv. een zandige kleigrond nodig. Ze heeft het liefst een vochtig-warme temperatuur op een zonnige standplaats. Als de knollen worden gevormd is het belangrijk de plant voldoende water te geven. Aan de bemesting stelt de plant minder eisen. Zo heeft onderzoek aangetoond dat een stikstof houdende meststof geen hogere opbrengst veroorzaakte. Belangrijk is het wel de plant met voldoende kalium en fosfor te verzorgen. Eén plant kan ca. 500 nieuwe knollen produceren, die normaal gesproken 40-50 cm van de moederplant verwijderd ontstaan. [3]
Geef regelmatig water. [2]
- Plant knollen maart/april in potten op een warme plaats, eerst twee dagen weken in water. [2]
- Uitplanten na half mei naar de tuin op 30/40cm afstand [2]
Oogst
Oogst met een woelriek oogsten als het loof is verdroogd in oktober/november.Was de knollen en droog ze dan enkele dagen in de zon. Verwijder de vezeltjes waarmee ze zijn bedekt. De goed gdroogde knollen zijn een beetje gerimpeld. In een goed afgeloten pot jaren te bewaren. [2]
De knolcyperus wordt vanaf half oktober geoogst (voor de eerste vorst zou de oogst afgesloten moeten zijn), het beste met een riek. Eerst wordt het groene gras verwijderd – dit kan als veevoer worden gebruikt. Na de oogst worden de knollen gewassen en resten aarde en wortelstukken verwijderd. Daarna worden de knollen gedroogd zodat ze opgeslagen kunnen worden. Ze kunnen rauw, geroosterd of gemalen worden gegeten, maar ook voor het maken van amandelolie of als basis voor drankjes worden gebruikt. [3]
- oogsten in oktober/november [2]
Keuken
Rauw eten of roosteren. [2]
De knolletjes worden in Zuid-Europa gegeten, maar ook wel in Nederland tussen pasen en pinksteren. De smaak doet denken aan hazelnoten of amandelen. In Nederland wordt een knolletje een aardamandel genoemd, in Frankrijk 'Amandes de terre' en in Spanje 'Chufa' (uitspraak tshúfa). De knolletjes bevatten circa 25% vet, 30% zetmeel en 7% eiwit. Het vet bestaat voor een groot deel uit onverzadigde vetzuren, zoals oliezuur en linolzuur. Verder komt vitamine H (biotine) en rutine, een flavonoïde, naast vele mineralen voor. Ook worden de knolletjes gebruikt voor de karpervisserij. [1]