Naar inhoud springen

Chinese yam

Uit Homestead

Algemeen

Latijn: Dioscorea batatas. Synoniem Dioscorea opposita[1]. Ook wel genoemd: Lichtwortel, Broodwortel of luchtaardappel. De echte Yam is een tropisch knolgewas, dat opvalt door zijn enorme afmeting ondergronds, als deze niet gerooid wordt (tot 50 kg per knol). Normaal wordt in de tropen de plant na 10-12 maanden groei gerooid en weegt dan ongeveer 1 kg. Waarschijnlijk kwam de Yam rond 3000 v. Chr. in cultuur in Azië en is vandaar over Afrika verspreid. Inmiddels is het belang van Yam te vergelijken met aardappels in onze gebieden! De knollen worden gekookt, gebakken, gefrituurd, er wordt meel en deeg van gemaakt en uiteraard: chips! De plant houdt zich opmerkelijk goed in ons klimaat en op goed gedraineerde plaatsen blijven de planten met goede winterbescherming prima buiten in leven! Wel sterft de plant bovengronds geheel af. Geniet vooral van de bijzondere groei van deze klimplant: het eerst jaar groeit de plant tot ruim 1 meter hoog, in de daaropvolgende jaren geeft de plant een steeds sterkere groei en kan 3-6 meter lange ranken maken. Het glanzende, hartvormige blad heeft opvallende nerven. In de zon geplant gaan de planten na 2-3 jaar bloeien: onopvallende, maar heerlijk geurende, groenwitte bloemetjes aan lange trosjes (duizenden aan een plant), de intense kaneelgeur stroomt in de zomer door de hele tuin. Het meest opvallend zijn wel de kleine luchtknolletjes, die over de hele plant aan de stengels groeien en voor een ideale reservevoorraad zorgen om de plant te vermeerderen. Bewaar er altijd enkele in de winter om afgestorven planten te kunnen vervangen en om meer planten te telen. Een grote oogst aan luchtknolletjes geeft een exclusief maaltje gebakken “krieltjes”. Laat ook eens een paar planten groeien in een pot: als kamerplant of kuipplant buiten een jaarlijks genot! [2]

De Chinese Yam is een winterharde bataat (tot 20 graden onder 0) die een spectaculaire ondergrondse knol aanmaakt die qua smakelijkheid en voedzaamheid in de top tien van wereld voedsel gewassen zou kunnen passen. Deze klimplant die tot 3 meter hoog kan klimmen heeft ondersteuning nodig om de hoogte in te gaan. Hij kan bij een boom of struik worden gezet waar in geklommen kan worden maar dit is niet heel handig gezien het oogsten van het gewas niet heel makkelijk gaat. De knol verankert zich tot zo´n 1 meter diep en meer onder de grond. Dat maakt het machinaal oogsten lastig en handmatig opgraven kan veel schade opleveren aan de wortels van de plant waar die inklimt. Het is handiger deze klimplant via stokken, net als bepaalde bonensoorten te begeleiden. Ook kan hij gebruikt worden als klimmer in een hek als afscheiding. De eetbare wortel kan tot 1 meter lang en 2kg zwaar worden. Deze wortel kan gekookt, gebakken, gefrituurd en toegevoegd worden aan soepen. De wortel is goed en lang te bewaren. Aangezien de wortel verticaal groeit kun je er een aantal dicht bij elkaar groeien. In het najaar ontstaan in de oksels van de plant kleine knolletjes ook wel luchtaardappelen genoemd. Door deze vlak voordat ze eraf vallen te plukken. Deze kunnen mits goed bewaard het voorjaar erop geplant worden en groeien dan uit tot nieuwe planten. De knol is het eerste jaar een gram of 500 het jaar erna kan dit oplopen tot de eerder genoemde twee kilo. Buiten de eetbare kwaliteiten wordt de wortel in China en Japan ook voor verscheidene medicinale toepassingen gebruikt. [3]

De plant houdt zich opmerkelijk goed in ons klimaat en op goed gedraineerde plaatsen blijven de planten met goede winterbescherming prima buiten in leven! Wel sterft de plant bovengronds geheel af. Geniet vooral van de bijzondere groei van deze klimplant: het eerst jaar groeit de plant tot ruim 1 meter hoog, in de daaropvolgende jaren geeft de plant een steeds sterkere groei en kan 3-6 meter lange ranken maken. Het glanzende, hartvormige blad heeft opvallende nerven. In de zon geplant gaan de planten na 2-3 jaar bloeien: onopvallende, maar heerlijk geurende, groenwitte bloemetjes aan lange trosjes (duizenden aan een plant), de intense kaneelgeur stroomt in de zomer door de hele tuin. [4]

Logboek

2013

  • Herfst 2013 - De Chinese Yam in onze tuin komt van oorsprong bij Vreeken vandaan. [2] De knolletjes zijn in de herfst van 2013 binnen geplant. Grond te vochtig, van de vijf is er eentje uitgelopen, de rest is weggerot.
  • December 2013 - De plant is eerst door de slakken gesloopt en nadat ie weer een beetje begon uit te lopen, door de katten uitgegraven en afgekauwd. Nieuwe knolletjes geregeld via Facebook.

2014

  • 16 januari 2014 - De eerste twee (van acht) knolletjes uit België gezaaid (de kleinste).
  • 3 april 2014 - De laatste 6 knolletjes chinese yam voorgezaaid, mag niet te nat worden, dat lijkt een probleem te zijn
  • 3 mei 2014 - Een knolletje is gekiemd en staat boven de grond!
  • Begin juni 2014 - 8 planten in de permatuin gezet op kleine heuveltjes
  • Eind okt 2014: Permaveld 11 vrijgemaakt van onkruid en de Chinese yam uitgegraven. Deze verhuisd naar de bak in veld 5. In dit vrije veld komen de aspergeplanten die nu nog thuis in een bak staan.

2015

2016

  • Begin mei 2016 - Chinese yam (7 stuks) uitgeplant en stokken geplaatst
  • Midden mei 2016 - Chinese yam uitgeplant (in totaal staan er nu 10)

2017

  • 29 jan 2017 - Bamboetoren van de Chinese yam gerepareerd

Teelt

Planten

Gebruik stokken o.i.d. zodat de plant kan klimmen.

Om het oogsten te vergemakkelijken kunt u het beste telen op bergjes van 30-40cm. [5]

Plant in april/mei kleine wortelstokken in hun geheel of stukken van grotere rizomen. U kunt wortelknolletjes van het voorgaande jaar gebruiken, maar in dat geval duurt het drie jaar voordat degelijke wortelstokken ontstaan. Gebruik stevige steunen waar de stelen tegenaan kunnen groeien. Voor een eerste poging in de moestuin volstaan drie of vier planten. [5]

Aangezien de wortel verticaal groeit kun je er een aantal dicht bij elkaar groeien. [4]

Oogsten

De oogst (nov t/m mrt) begint in de herfst, wanneer het loof vergeeld is. Oogsten is een moeizame klus omdat de rizomen lang en breekbaar zijn. U kunt ook twee jaar wachten en dan de dikkere wortelstokken oogsten. [5]

Vermeerderen

Oogst de luchtknolletjes aan het eind van het seizoen, vlak voor ze van de plant vallen en kuil deze in om in het volgend voorjaar weer uit te planten. [3]

In het najaar ontstaan in de oksels van de plant kleine knolletjes ook wel luchtaardappelen genoemd. Door deze vlak voordat ze eraf vallen te plukken. Deze kunnen mits goed bewaard het voorjaar erop geplant worden en groeien dan uit tot nieuwe planten. De knol is het eerste jaar een gram of 500 het jaar erna kan dit oplopen tot de eerder genoemde twee kilo. [4]

Keuken

Deze wortel kan gekookt, gebakken, gefrituurd en toegevoegd worden aan soepen. De wortel is goed en lang te bewaren. [4]

Referenties

  1. ↑ PFAF - Dioscorea batatas
  2. ↑ 2,0 2,1 Vreeken - 409520, Chinese Yam
  3. ↑ 3,0 3,1 Permacultuur Nederland - Chinese yam
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Hof van Steden - Chinese Yam
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Vergeten groenten van A tot Z, Jean Luc Muselle. Blz. 42-43