Naar inhoud springen

Droogboon

Uit Homestead

Algemeen

Verzamelpagina voor verschillende droogbonen van de Phaseolus vulgaris. Bonen uit de Phaseolus coccineus groep (pronkbonen, mollebonen, boerentenen) hebben eigen pagina's!

Ik heb alleen rassen opgenomen waar ik zelf zaad van heb (gehad). Voor de rassen zonder specifieke informatie kun je terugvallen op de algemene teeltwijze!

Rassen

Bruine boon

Stamdroogboon

Een boon welke snel in populariteit afneemt, en wordt nauwelijks meer in Nederland verbouwd. [1]

Er is geen ondersteuning nodig. De stevige bonen kunnen zowel vers als gedroogd worden gegeten. De peulen zijn niet eetbaar. Hoogte: 25 - 40 cm. [2]

Zaai vanaf april. Zaai in individuele potten 3-4 cm diep en bedek de zaden goed met zaaigrond. Dit zijn namelijk donkerkiemers. Houd de zaden vochtig en warm. In mei, zodra er geen kans meer is op nachtvorst, kunnen de zaailingen in de volle grond worden gezet. Houd 40 - 50 cm ruimte aan.
Na ijsheiligen, kan er in de volle grond worden gezaaid op een warme, zonnige plaats in goed gedraineerde grond. Bedek de zaden goed met een laag (3-4 cm) zaaigrond. Peulvruchten kunnen heel slecht tegen koude grond. Zorg ervoor dat de grond voldoende is opgewarmd. Zorg voor beschutting tegen de wind. [2]

Bruine bonen worden in mei direct in het veld gezaaid in rijen. In de moestuin wordt de enige cultivar gebruikt : 'Noord Hollandse bruine'. Er zijn twee soorten: laagblijvende en met stokken. De laatste hebben een hogere opbrengst per vierkanten meter, de laagblijvende zijn tegenwoordig verreweg het meeste verbouwd, vooral ivm de lagere loonkosten. Maar gebruik je stokken, zet ze er dan meteen naast. Zaai in de eerste week van juni de bonen op een rij, 10 cm tussen de bonen en een halve meter tussen de rijen. Het is verstandig om een paar bonen apart in een potje te laten ontkiemen om zo een paar reserves te hebben. Dit dan omdat er nogal eens een boon door een vogel wordt meegenomen. [1]

Wanneer de peulen geel worden is het tijd om te oogsten, trek de hele plant los uit de gond en laat het op het veld drogen. bewaar de peulen. Laat deze verder drogen. Wanneer de bonen gaan rammelen in de peulen kunnen ze losgeklopt worden, door met een stok op een zak met bonen te slaan. omgekeerd aan een waslijntje hangen onder een afdak gaat ook goed. [1]

Bruine bonen kunnen van half februari al in worden gezaaid in de koude bak, vanaf medio mei is het mogelijk om de plant in de verplaatsen naar de volle grond. Alvorens de bonen te zaaien is het aan te raden om de bonen een nacht op een schoteltje met water te leggen. De bonen zuigen dan vocht op waardoor ze sneller zullen kiemen en tevens makkelijker te zaaien zijn omdat ze bijna in omvang verdubbelen.
Houdt bij het zaaien van de bruine bonen ongeveer 10 cm afstand aan en ruim 40cm tussen de verschillende rijen, als je in rijen zaait. De bruine bonen planten kunnen circa 140cm hoog worden, om de bonen plant goed te laten groeien is het aan te raden om de plant wat extra ondersteuning te bieden door hem langs een stok te laten groeien.
Vanaf mei zal de bonen plant gaat bloeien en medio juni kan je genieten van de eerste oogst en kan je de peulen van de bruine bonen plukken. De peulen worden geoogst en worden vervolgens geopend en de bonen worden eruit genomen. Bruine bonen kunnen gekookt worden en vervolgens geweckt of ingemaakt, maar kunnen eventueel ook gedroogd bewaard worden. Bij gebruik moeten de gedroogde bonen eerst ongeveer acht uur wellen en vervolgens een uur gekookt worden. [3]

Bruine bonen moeten minimaal 6 uur wellen en daarna 1 uur koken. maar 12 uur wellen is gebruikelijk. Traditioneel is om gedroogde bruine bonen de avond voor het bereiden met koud water in een pan te laten wellen. [1]

Dikpenske (Leverkleurige boon, Kûgelbeantsje)

Hardschillige Stamboon, Landras [4], droogboon [5]

Het 'kûgelbeantsje' (een andere benaming is dikpenske of leverkleurige boon) behoort eveneens - en wel uitsluitend - tot de droge bonen. Waarschijnlijk is de boon een kruising van de Friese gele woudboon en een bruine boon, waardoor de leverkleur ontstond. Vanwege de vorm wordt de boon in de Friese Wouden door sommigen 'kûgelbeantsje' (=kogelboontje) genoemd.
Omdat de handel de leverkleur niet wil, is de boon nooit in omvangrijke produktie genomen. De boon wordt door volkstuinders niet of nauwelijks meer verbouwd.
Het 'kûgelbeantsje' is een sterke boon, die goed bestand is tegen regen, wind en koude. De boon is kleiner dan de woudboon, maar groter dan de reade krobbe. De boon heeft een satijnglans, maar wordt wit in de kook. Hij gaat niet stuk in de kook. De produktie komt vrijwel overeen met die van de woudboon en reade krobbe. [5]

Friese gele woudboon (Wâldbeantsje)

Stamboon, droogboon [6]

De woudboon is gebonden aan de zandgrond in de Friese Wouden en aan de Groninger zandgebieden. Ze kunnen ook op de klei geteeld worden, maar hebben dan toch enkele andere eigenschappen. Zo zijn ze daar korter van gewas. Al is de woudboon een geharde boon, vollevelds geteeld is de Noordelijke Kleistreek te koud. De boon is strogeel van kleur en heeft een paarse corona. In Groningen gaat de boon over naar een iets groffer en hoekiger type. De Groninger boon is ook groener. In het Duitse Oost-Friesland vind je het Groninger type ook, maar dan bruiner.
De woudboon heeft zich in stand gehouden, omdat hij lekker is en past bij de in de zandstreken voorkomende grondsoort en weertype. Woudbonen hebben die naam omdat de bewoners ze zo hebben genoemd en zijn blijven noemen. De standaardnaam is Friese gele woudboon. De ziekteresistentie is zeer groot. Het is een relatief sterke plant, goed bestand tegen nattigheid, kou en wind.
Van de Friese gele woudbonen bestaat redelijk veel uitgangsmateriaal en de productie is onder invloed van het project groeiende. Het product heeft van oudsher een zekere bekendheid, zeker in de Wouden, en wordt daar al veelvuldig geconsumeerd. [7]

Stamdroogboon Friese woudboon heeft langwerpige crème-kleurige bonen met een zachte schil. De planten hebben geen steun nodig.
Droogbonen zijn goede groeiers, daarom wat ruimer zaaien (ca. 10 cm in de rij, rijafstand 50 cm). Zaaitijd: mei. Weinig ziektegevoelig. De peulen hebben een perkamentachtig vlies, dus alleen de zaden voor consumptie gebruiken. Het gewas kan vrij lang op het veld blijven staan, maar om alle zaden goed af te laten rijpen en dorsbaar te maken, is het verstandig om in september de planten op te trekken. In bosjes geknoopt en opgehangen, kunnen ze nadrogen. [6]

Hardschil / Trout

Ik heb een ras met de naam "Hardschil" gescoord wij de kwekers van de WUR op Reclaim the Seeds 2014. Dit is een stokboon. Of dit een algemene naam of een ras is, is mij niet helemaal duidelijk...

Droogboon geschikt voor de soep.

Kievitsboon (Borlotti, Borlotto)

Hardschillige Stamboon/stokboon [4]

Prachtige rood-groene peulen die je jong als sperzieboon kunt eten, of later als verse boon c.q. droogboon. Heerlijk van smaak. Een hit in onze tuin. [8]

Reade Krobbe

Stamdroogboon [9]

De reade krobbe is een sterke boon, die goed bestand is tegen koude, nattigheid en wind. Hij heeft een steenrode kleur met okerkleurige spikkels. De boon is vast in de kook. Gekookt verandert de kleur in lichtbruin. In een vroegtijdig stadium kan de reade krobbe ook als slaboon gegeten worden. [10]

De ‘Reade Krobbe’ is een zogenaamde stamboon, die zonder klimmaterialen kan worden geteeld. De ‘Reade Krobbe’ bloeit met witte bloemen. Deze worden gevolgd door meestal vrij rechte en platronde peulen, die na de vruchtzetting op het veld mogen afrijpen. De bonen van de ‘Reade Krobbe’ zijn schitterend paars-rood tot roodbruin gekleurd en voorzien van een fijne rose-achtige tot goudkleurige vlektekening. De navel van de boon is blank en wordt omzoomd door een smalle donkerbruin gekleurde zone. De gerijpte bonen kunnen als droogbonen worden bewaard en naar behoefte worden geconsumeerd.
De ‘Reade Krobben’ worden voor het koken 8 tot 24 uur geweekt (afhankelijk van de ouderdom van de bonen) en zwellen gedurende het weken sterk op. Hierna worden ze gekookt tot ze gaar zijn. De smaak is aangenaam pittig en in verhouding tot het ‘Giele Wâldbeantsje’ iets steviger en meer uitgesproken van smaak. Traditioneel worden de ‘Reade Krobben’ gegeten met uitgebakken gerookt spek en spekvet, soms aangevuld met een lepelvol azijn. [9]

Snowcap

Droogboon. Vermoedelijk klimmer.

Wieringer boon

Stokslaboon, Landras [4]

Het sterke, ziekteresistente Wieringer boontje komt van het ‘vergeten’ Waddeneiland Wieringermeer, verdween totaal van onze kaart, maar doemde op in de VS (waar emigranten hem teelden) en keerde terug. Dit jazzy droogboontje, met zijn tweekleurige huid, teel je als droogboon. Ook na het koken zie je die tinten. Prima, verfijnde smaak. Zaaien: vanaf eind mei/begin juni, zodra de nachtvorst weg is. Leg ze in de rij, om de 10 cm. Bedek ze met 2 cm aarde. Houd tussen de rijen 40-50 cm aan. De ranken worden 1-1.20 m hoog, geef wat houvast tegen omwaaien (paaltjes met stevig touw erom). Een gemiddeld voedzame grond is prima; niet bijmesten in zavel of klei. Geef zandgrond wat rijpe compost en zure grond enige zeewierkalk. Oogst als het blad verkleurt en de zaden rammelen in de peulen. Laat ze nadrogen in een droge, warme ruimte (kas, serre, zolder) op kranten of door de ranken ondersteboven op te hangen. [11]

De Wieringerboon, afkomstig van het eiland Wieringen, was verdwenen uit Nederland, verdrongen door de bruine boon. Gelukkig is dit boontje vlak na de tweede wereldoorlog door emigranten mee genomen naar Amerika en daar is hij wél bewaard gebleven. Zo langzamerhand vindt deze boon z’n weg terug naar Nederland, met dank aan de Oerakker, Eemlook en Wouter Klootwijk. De boon is wit met rond de navel een mooie oranje-bruine vlek. Mooi om te zien en volgens Wouter Klootwijk heerlijk om te eten.
Je zaait deze boon eind mei tot begin juni. De kans op nachtvorst is dan klein. Om de 15 cm maak je een kuiltje waar je drie bonen in legt. Zorg dat ze bedekt worden met 1 à 2 cm grond. Tussen de rijen hou je 40 cm aan. Zorg voor een goede bemesting met compost of verteerde stalmest. Let ook op de zuurgraad van de grond. Geef zo nodig extra kalk om de zuurgraad te verbeteren want op zure grond doen bonen het niet goed. [12]

Yin Yang boon (Orca boon, Black Calypso)

Stamboon [13], stokboon [14]

Deze geweldige boontjes lijken echt op de grote Orca, ze zijn zwart/wit en voor de Yin Yang liefhebbers zwart met een witte stip erin en de andere helft van de boon is wit met een zwarte stip erin. Behandelen als een gewone spercieboon/droogboon en kan zelfs jong als een snijboon worden gegeten, maar na het laten rijpen worden de boontjes pas zwart/wit. [15]

Teelt (algemeen)

Vogels is een risico, dus voorzaaien kan zinvol zijn. Anders een vliesdoek o.i.d.

Bonenzaden rotten heel snel bij het kiemen, dus 1 x water en dan krijgen ze tot de kieming hier niets meer (tenzij het tropisch warm en erg droog is). Als de zaailingen boven komen hebben ze uiteraard weer water nodig. [16]

Zaaien in open lucht kunnen we pas vanaf half mei. Vroeger zaaien geeft dikwijls mislukking omdat de grond nog niet voldoende opgewarmd is. De grond moet immers minimum 10°C warm zijn. Je kan toch vroeger zaaien als je eerst de grond die je uitgekozen hebt gedurende een veertiental dagen afdekt met plastiek om de opwarming van de grond te versnellen. Toch moet je er ook rekening mee houden dat de groeitemperatuur voor bonen 15°C is.
Daarom is het beter de bonenteelt te vervroegen door eerst in bloempotten te zaaien rond half-april en deze planten dan half mei buiten te planten. Zaai dan zo'n vier zaden per bloempot (diameter 12cm). Voor struikbonen streven we naar een plantdichtheid van 25 planten per m². Je kan dit bereiken door te zaaien op een afstand van 50 cm tussen de rijen en 8 cm in de rij. De zaaidiepte bedraagt 3 tot 4 cm. [17]

  • Half april voorzaaien in potten
  • Na half mei in de volle grond uitplanten [16]
  • Oogsten: begin september t/m midden oktober [16]

Oogst (algemeen)

Oogst droogbonen wanneer de peulen droog, dor en bruin zijn, en de planten verkleuren; haal de planten uit de grond, bind ze in bosjes en hang ze te drogen. Oogst de bonen wanneer deze makkelijk uit hun droge peulen te verwijderen zijn. Wanneer ze goed droog zijn vries je de geoogste bonen 3 volle dagen in, daarna nadrogen en koel en droog bewaren. [16]

Zaadwinning

Het zaad is 3-5 jaar houdbaar [18]

Keuken

Droogbonen altijd laten wellen! Bonen moeten 8 - 24 uur wellen en daarna 1 à 1½ uur koken. Kooktijd is deels afhankelijk van de soort.

Referenties