Pronkboon
Algemeen
De pronkboon (Phaseolus coccineus) is een plantensoort uit de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae). De soort is een bijna vergeten groente. De pronkboon wijkt plantkundig sterk af van de andere Phaseolus-soorten. Zo blijven de kiemlobben van de pronkboon onder de grond en komt vrij veel kruisbestuiving voor. [1]
Logboek
2014
- 13 april - Boerentenen in de week gelegd
- 13 april - Boerentenen binnen voorgezaaid.
- 28 april - verschillende soorten pronkbonen voorgezaaid. Van elke soort twee.
- 30 april - Boerentenen: 9 planten op 3 stokken in de volle grond gezet (wisseltuin veld 4)
- 6 mei - Nieuwe batch pronkbonen voorgezaaid
- Begin juni - Pronkbonen uitgeplant, ongeveer 3 planten per stok
- Oktober - Droge peulen geoogst
2015
- Eind apr - Roze pronkbonen (Eelco) voorgezaaid. Eerst een nachtje geweekt. 84 stuks. Komen straks in wisselveld 12 (heel veld = 20 stokken/60 planten)
- Eind apr - Niet alle bonen zijn goed opgekomen. Voorweken is een slecht idee. Voortaan laten kiemen op vochtig scherp zand alvorens ze in potjes uit te poten. Laatste restjes bonen bijgezaaid van: Roze pronkboon van Eelco, Snowcap, Cobra en Kievitsboon.
2016
- 23 april - Pronkbonen binnen voorgezaaid op keukenpapier. (50 pronkbonen en 50 boerentenen)
- 18 mei - Pronkbonen en Trout bijgezaaid. Gemikt op vier planten per stok. Voor iedere ontbrekende plant twee zaden gelegd. Boerentenen staan aan Anna's kant, de paarse pronkbonen aan eriks kant in 3B.
2017
- 24 apr - Boerentenen binnen voorzaaien. Laten kiemen op nat keukenpapier, vervolgens in potjes. (6m in 5A -> 24 stokken -> 72 planten, -> 100 stuks)
- Begin mei - Droogbonen en Boerentenen opnieuw gezaaid in potjes. Voorkiemen gaat slecht. In zand gestoken kiemen ze blijkbaar wél goed!
- Oogst: Half/Eind September
Rassen
Naast een paar onduidelijke rassen heb (of had) ik de volgende:
Helle aus Egen
Sterke klimmer die witte bonen met bruine stippen geeft. Erg lekkere boon voor de soep.
Olifantsboon (Boerentenen)
Witte pronkboon, heeft wel iets weg van een Limaboon.
Tarahumara Tekomari
Dried Tarahumara Tekomari Scarlet Runner Beans cook up with a smooth texture.
Teelt en oogst
De klimmende pronkboon wordt aan bonenstaken geteeld. De staken zijn ongeveer 300 cm lang. Bonenstaken kunnen afkomstig zijn van de wilg, bamboe (tonkinstokken), maar ook takken van de hazelaar en andere houtige gewassen voldoen. Meestal gaan ze drie jaar mee. Daarna is de onderkant verrot en zijn ze te kort geworden. De wilgenstaken breken na drie jaar ook makkelijk. De staken kunnen in twee rijen als een hok gezet worden, zoals op de foto of met drie of vier aan elkaar gebonden. De plantafstand is 30-50 cm in de rij en 120-140 cm tussen de rijen. De pronkboon wordt ter plaatse gezaaid vanaf 15 mei tot eind juni. Meestal worden een tot twee zaden per staak gelegd. Bij meer zaden per staak treedt later veel bloemrui op, vooral bij warm en droog weer. Ook kunnen de planten voorgetrokken worden en later buiten uitgeplant. Bij voortrekken worden eind april twee zaden in potten van 12 cm diameter gelegd. Na opkomst wordt eventueel één kiemplant weggeknepen. Half mei (na de IJsheiligen) wordt er uitgeplant. De oogst begint eind juli en duurt tot eind augustus. Voor latere oogst moet half juni nog een keer gezaaid worden. Hiervan kan dan vanaf de derde week van augustus tot de eerste nachtvorst geoogst worden. De peulen moeten elke week geplukt worden, omdat anders de peulen te oud worden en er geen nieuwe peulen meer gevormd worden. [1]
Samenvattend
- Eind april binnen voorzaaien
- Ter plekke zaaien vanaf 15 mei tot eind juni
- Vanaf half mei uitplanten
- Oogsten van eind juli en duurt tot eind augustus
Zaadwinning
Droog de rijpe bonen.
Pronkbonen zijn kruisbestuivers en kunnen (naar horen zeggen) tot over een kilometer kruisen. Uit elkaar zetten is dus niet zo heel erg zinvol. Zelfs in Wageningen staan ze redelijk dicht bij elkaar. Dat nemen we dan maar voor lief. Gewoon bij elkaar zetten dus en maar zien wat er uitkomt. Sporadisch schijnt er ook wel eens een kruising voor te komen met Phaseolus vulgaris!
Het zaad is 3-5 jaar houdbaar [2]
Keuken
De pronkboon wordt evenals de snijboon gesneden gegeten. Het begin en het eind van de peul wordt niet gebruikt. De pronkboon heeft een meer uitgesproken smaak dan de snijboon. De peul is groen en 25-29 cm lang. Pronkbonen moeten jong gegeten worden, omdat zich anders op de rugnaad van de peul een draad gaat vormen. Vroeger werd bij het klaarmaken de draad van de peul getrokken. Er is ook een ras dat geen draad vormt. Van rijpe peulen kunnen alleen nog de zaden gegeten worden. De zaden kunnen zowel vers als gedroogd en daarna weer geweekt gegeten worden. In Nederland worden ze dan 'scheiers' genoemd. [1]
Boerentenen
Weektijd: minimaal 12 uur, Kooktijd: 30-60 min[3]